عداد مفسرين ، ذكرى از اين نابغهء عظيم شد . اين مرد در اكثر علوم اسلامى مانند ادبيات ، كلام ، تفسير ، فقه ، حديث ، رجال ، متبحر و در درجهء اول بوده است . اول كسى است كه فقه را با تأليف كتاب مبسوط وارد مرحلهء جديدى كرد . شيخ طوسى تعداد سيزده هزاروپانصدونود حديث در كتاب تهذيب الاحكام كه همه در فروع است گرد آورده است . 4 . استبصار . اين كتاب نيز تأليف شيخ الطائفه ابوجعفر طوسى است . اين كتاب مشتمل بر پنج هزار و پانصد و يازده حديث است . شيخ طوسى در سال 460 درگذشته است . چهار كتاب نامبرده در شيعه به نام « كتب اربعه » معروف است و معتبرترين كتب حديث شيعه به شمار مىرود . مؤلفين اين كتب كه هر سه نام محمد دارند و كنيهء هرسه‌شان ابوجعفر است به « محمدين ثلثهء متقدم » معروفند . پس از اين چهار كتاب ، سه جامع حديثى ديگر در شيعه هست كه معروفترين جوامع است : 1 . بحارالانوار تأليف شيخ الاسلام ، علامة المحدثين ، محمدباقر بن محمدتقى مجلسى . اين كتاب جامعترين كتب حديث است . آنچه در ساير كتب حديث به‌طور متفرق موجود بوده در اين كتاب يك جا جمع آمده است . هدف مؤلف بيشتر جلوگيرى از تلف شدن كتب حديث بوده است ، لهذا صحيح و سقيم يك جا ذكر شده است . مجلسى در سال 1111 درگذشته است . 2 . وافى تأليف حكيم و عارف و محدث مشهور محمد بن المرتضى معروف به ملامحسن فيض كاشانى . اين كتاب جامع كتب اربعه با حذف مكررات است . مرحوم فيض در حدود دويست تأليف در رشته‌هاى مختلف دارد . وفات وى - همچنانكه قبلًا گفته شد - در سال 1191 واقع شده است . 3 . وسائل الشيعه تأليف محدث متبحر محمد بن الحسن الشامى معروف به شيخ حر عاملى . در اين كتاب جنبهء مراجعهء فقهى بيشتر رعايت شده است ؛ سعى شده است ترتيب و تكثير ابواب متناسب با مسائلى باشد كه در فقه عنوان مىشود ، و لهذا احاديث را قطعه قطعه كرده و هر قطعه را در محل مربوط به خود آورده است . شيخ حرعاملى معاصر مجلسى است . اين دو محدث بزرگ از يكديگر روايت مىكنند . وفات شيخ حر در سال 1104 در مشهد مقدس واقع شده است و قبرش هم اكنون در